Rozmiar: 11254 bajtów

LINGUISTICA COPERNICANA
Nr 1(3)/2010



SPIS TREŚCI

STRESZCZENIA

TEKSTY

Linguistica Copernicana jest nadal nowym czasopismem językoznawczym (od ukazania się pierwszego tomu upłynęło bowiem półtora roku), choć już dostrzeżonym i życzliwie przyjętym w polskim środowisku językoznawczym. Szczególne podziękowania należą się Autorom recenzji pierwszego tomu, a także redakcjom czasopism, które je opublikowały.

Linguistica Copernicana, półrocznik przygotowywany do druku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, publikuje artykuły dotyczące dowolnego języka naturalnego, ze wszystkich dziedzin językoznawstwa szczegółowego i ogólnego, współczesnego i historycznego, w języku polskim i w innych językach słowiańskich, a także w języku angielskim, niemieckim i francuskim.

Linguistica Copernicana {Lin. Cop} jest pismem otwartym dla wszystkich językoznawców, niezależnie od przynależności narodowej, środowiskowej, pokoleniowej, ani etapu drogi twórczej. Podstawowym kryterium przyjmowania artykułów do druku jest ich poziom merytoryczny. Prace są recenzowane jako teksty anonimowe, przez osoby nie pozostające z autorem w zależności służbowej. Recenzje są dla autorów również anonimowe.

Na końcu tomu publikowane są informacje dla autorów, dotyczące zasad przygotowania artykułu do druku.

Trzeci tom Lin. Cop. zawiera 14 artykułów. Obok studiów i artykułów z metodologii językoznawstwa (i historii metodologii) publikowane są prace dotyczące konkretnych jednostek i klas jednostek, rozważanych przede wszystkim z punktu widzenia semantyki i gramatyki. W wielu artykułach określona koncepcja teoretyczna stanowi podstawę opisu jednostek.

Andrzej Bogusławski w rozprawie z teorii i metodologii semantyki rozważa istotę kategorii ilości, z jej nadrzędnym pojęciem 'więcej niż', jako aspekt wiedzy, wypływający z elementarnego funktora 'wie, że', rozróżniającego wielość obiektów. Uznając pojęcie nierównoliczności zbiorów za pozytywne i odpowiednio równoliczności za oparte na negacji, autor przedstawia analizę semantyczną wykładników kategorii ilości, koncentrując uwagę na wykładnikach aproksymacji w języku polskim. W toku analizy Andrzej Bogusławski uzasadnia tezę o dominacji "wektora większościowego" nad "mniejszościowym" (ujemnym), przytaczając niemałą liczbę potwierdzających ją argumentów. Ewa Willim w obszernym studium z historii i metodologii językoznawstwa omawia – na tle filozoficznych źródeł antynomii formy i funkcji w językoznawstwie, a także historii opozycji formalizmu i funkcjonalizmu – (a) wspólne założenia badawcze odmian współczesnego funkcjonalizmu, zwracając m.in. uwagę na funkcję systemu językowego jako narzędzia komunikacji, (b) gramatykę generatywną jako teorię kompetencji językowej i teorię akwizycji języka, problem autonomii składni względem semantyki, ewolucję poglądów Noama Chomsky'ego na miejsce semantyki w gramatyce generatywnej, (c) czynniki komunikacyjne w funkcjonalizmie i formalizmie, (d) minimalizm jako program redukcjonistyczny we współczesnym formalizmie. Autorka pokazuje, w jaki sposób poglądy minimalistów na naturę ludzkiej zdolności językowej, a także uproszczone modele składniowe w minimalizmie "zbliżają się" do postulatów funkcjonalizmu, mimo odrębności podstaw filozoficznych i metodologicznych obu nurtów. Dorota Szumska rozważa konsekwencje wpływu przemian metodologicznych w językoznawstwie XXI wieku (zwłaszcza paradygmatu kognitywistycznego) na rozwój semantyki leksykalnej dziś i w przyszłości. Jednym z istotnych problemów omawianych przez autorkę jest stosunek semantyki do innych dziedzin wiedzy (nie tylko językoznawczej), a przede wszystkim do klasycznej opozycji języka i mówienia (i pozajęzykowego kontekstu mówienia), a także do lingwistyki korpusowej. Kluczową kwestią poruszaną w artykule jest problem granic między dyscyplinami. Katarzyna Wołowska omawia historię kształtowania się i kierunki rozwoju metody analizy składnikowej w strukturalnej semantyce francuskiej drugiej połowy XX wieku. Autorka prezentuje rozpowszechniony w literaturze francuskojęzycznej aparat terminologiczny semantyki składnikowej i przykłady jego zastosowań w analizie tekstu, a następnie podejmuje próbę oceny analizy składnikowej jako współczesnej metody badań semantycznych, wymieniając jej wady i zalety.

Zuzanna Topolińska w artykule o znaczeniu przyimka dla w historii języka polskiego uzasadnia tezę, że grupy imienne z tym przyimkiem reprezentują predykaty przyczynowe i celowe, wiążące argument propozycjonalny odnoszący się do zdarzenia wyrażonego konstrukcją zdaniową. Teza ta, ilustrowana materiałem słownikowym (od Słownika staropolskiego począwszy), a także pochodzącym ze współczesnych korpusów internetowych, rozważana jest na szerszym tle autorskiej antropocentrycznej teorii przypadka, w tym związków między konstrukcją z dla a datiwem. Jacek Perlin, omawiając liczne testy pomagające rozstrzygać o przynależności danego czasownika do kategorii dwuaspektowych, rozważa trudności praktyczne z ostateczną kwalifikacją leksemów do wyróżnionej kategorii, a także przyczyny tych trudności. Dagmara Maryn omawia opozycję dwóch par jednostek homonimicznych o kształcie regularny, regularnie, reprezentujących odpowiednio klasę przymiotników, przysłówków i operatorów metatekstowych. Za pomocą licznych testów autorka uzasadnia różnice semantyczne i składniowe między wyrażeniami reprezentującymi przedmiotowy poziom języka i poziom meta. Alicja Wójcicka opisuje znaczenie specyficznego, niefaktywnego predykatu mówienia (nie wprost) o postaci [ktośi sugeruje / zasugerował [komuśj], że_ i formułuje reprezentację semantyczną tej jednostki języka. Katarzyna Kuś przedstawia próbę autorskiej interpretacji psychologicznego modelu emocji Anny Wierzbickiej (fragmentu niezależnej od języka rzeczywistości fizycznej i psychologicznej) na podstawie prac uczonej opublikowanych przede wszystkim w ostatniej dekadzie XX wieku. W wyniku analizy autorka wyróżnia w koncepcji Wierzbickiej trójpoziomowy mechanizm odpowiedzialny za powstawanie emocji, na który składają się poziom reakcji fizjologicznych organizmu, poziom subiektywnych odczuć i poziom językowej konceptualizacji emocji. Zdaniem autorki, w modelu Wierzbickiej, wbrew jej intencjom, nie ma miejsca na emocje podstawowe. Dagmara Alsztyniuk charakteryzuje wstępnie cechy gramatyczne, semantyczne i pragmatyczne jednostki nieodmiennej o kształcie toto.

Rafał Rosół – na podstawie szerokiej dokumentacji źródłowej (tekstów i słowników) – wyjaśnia sześć dawnych znaczeń polskiego wyrazu bachor (bachur) i stawia hipotezę, że przynajmniej pięć z nich ma odrębną etymologię. Tomasz Kwoka przedstawia na szerokim tle indoeuropejskim i słowiańskim (a także kulturowym) historię dwóch wyrazów serbskich, domkuća, ich etymologię, rozwój znaczeniowy, a także wzajemne relacje między ich zakresami użycia. Alexander Andrason w świetle analizy konstrukcji czasownikowych w języku wilamowskim (najmniejszym języku germańskim, mówionym, którego nieliczni już rodzimi użytkownicy mieszkają w Wilamowicach, w województwie śląskim) uzasadnia tezę o niesynonimiczności form perfectumpraeteritum w tym języku. Urszula Baran omawia genezę i zróżnicowanie terytorialne języka starodalmatyńskiego na obszarze Dalmacji (na tle historii tej krainy), rozważając także pochodzenie toponimu Dalmacja i przymiotnika dalmatyński. Autorka przedstawia liczne hipotezy na temat ukształtowania się tego języka (i jego wariantów romańskich), jego sukcesywnej slawizacji, a następnie wymierania – aż do XIX wieku, kiedy to na terenach Dalmacji zaczął dominować język chorwacki.

Recenzentom wydawniczym uprzejmie dziękuję za wnikliwą ocenę artykułów i uwagi krytyczne.

Maciej Grochowski

TEKSTY

Maciej Grochowski
Rozmiar: 44 bajtówProfesor Stanisław Karolak (1931–2009)
Andrzej Bogusławski
Rozmiar: 44 bajtów'Więcej' wśród aspektów prymitywu 'wie, że'
Ewa Willim
Rozmiar: 44 bajtówO sporach wokół formy i funkcji we współczesnym językoznawstwie. Formalizm kontra funkcjonalizm?
Dorota Szumska
Rozmiar: 44 bajtówOdnowa czy od nowa...? Semantyka leksykalna w perspektywie tzw. zwrotu empirycznego w językoznawstwie XXI wieku
Katarzyna Wołowska
Rozmiar: 44 bajtówCzy analiza składnikowa jest metodą przestarzałą? Rozwój badań nad strukturą semantyczną jednostek leksykalnych we współczesnym językoznawstwie francuskim
Zuzanna Topolińska
Rozmiar: 44 bajtówDLA – semantyka i składnia
Jacek Perlin
Rozmiar: 44 bajtówIle jest we współczesnej polszczyźnie czasowników dwuaspektowych?
Dagmara Maryn
Rozmiar: 44 bajtówO znaczeniu przedmiotowym i metatekstowym jednostek regularny i regularnie
Alicja Wójcicka
Rozmiar: 44 bajtów"Nie powiedział tego, tylko zasugerował". Znaczenie czasownika [ktośi] sugeruje [komuśj], że_
Katarzyna Kuś
Rozmiar: 44 bajtówTeoria emocji Anny Wierzbickiej
Dagmara Alsztyniuk
Rozmiar: 44 bajtówSkładniowe i semantyczne cechy ciągu toto
Rafał Rosół
Rozmiar: 44 bajtówO zapomnianych znaczeniach pol. bachor i bachur
Tomasz Kwoka
Rozmiar: 44 bajtówDom i kuća w języku i tradycji Serbów i Czarnogórców
Alexander Andrason
Rozmiar: 44 bajtówVilamovicean verbal system – Do the Preterite and the Perfect mean the same?
Urszula Baran
Rozmiar: 44 bajtówJęzyk starodalmatyński – geneza i zróżnicowanie terytorialne